شهروند کیست و حقوق شهروندی چیست؟ | مجموعه ویدیوهای آموزشی حقوق شهروندی با شیوار

شهروند:

شهروند کسی است که عضو یک جامعه سیاسی و یک کشور است و میان او و حکومت رابطه حقوقی وجود دارد. شهروند فقط کسی نیست که در یک سرزمین زندگی می‌کند. شهروند کسی است که هم دارای حقوق است و هم دارای مسئولیت. یعنی همان‌طور که قانون از او انتظار دارد وظایفی را انجام دهد، او نیز می‌تواند از حکومت انتظار داشته باشد که حقوقش را رعایت کند. وقتی ما از حقوق شهروندی صحبت می‌کنیم، در واقع درباره همین رابطه صحبت می‌کنیم.

حقوق شهروندی:

حقوق شهروندی مجموعه حقوقی است که افراد به عنوان اعضای یک جامعه و شهروندان یک کشور از آن برخوردار هستند و دولت موظف است از این حقوق حمایت کند. به زبان ساده‌تر:

حقوق شهروندی یعنی اینکه حکومت در برابر مردم چه وظایفی دارد و مردم چه حقوقی دارند. حقوق شهروندی بر این اصل استوار است که همه شهروندان، بدون توجه به قومیت، زبان، مذهب، محل زندگی، ثروت یا موقعیت اجتماعی، باید از حقوق برابر برخوردار باشند.

در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز اصل ۱۹ تصریح می‌کند که مردم ایران از هر قوم و قبیله‌ای که باشند از حقوق مساوی برخوردارند و رنگ، نژاد، زبان و مانند این‌ها سبب امتیاز نخواهد بود. اصل ۲۰ نیز می‌گوید همه افراد ملت ایران در حمایت قانون قرار دارند و از حقوق انسانی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی برخوردارند.

اما این حقوق دقیقاً چه چیزهایی هستند؟

حق داشتن هویت:

هر انسان حق دارد هویت قانونی داشته باشد. شناسنامه فقط یک دفترچه یا کارت نیست. شناسنامه دروازه ورود به بسیاری از حقوق دیگر است. بدون هویت قانونی، دسترسی به بسیاری از خدمات دشوار می‌شود. به همین دلیل ثبت هویت افراد و صدور مدارک هویتی یکی از مهم‌ترین وظایف دولت‌هاست.

حق آموزش:

اصل ۳۰ قانون اساسی دولت را موظف کرده است وسایل آموزش و پرورش رایگان را برای همه مردم تا پایان دوره متوسطه فراهم کند. هیچ کودکی نباید به دلیل فقر، محل زندگی یا شرایط خانوادگی از آموزش محروم شود.

حق سلامت:

وقتی مردم بیمار می‌شوند باید بتوانند به خدمات درمانی مناسب دسترسی داشته باشند. وجود مراکز درمانی، پزشک، دارو و امکانات بهداشتی بخشی از مسئولیت‌های دولت در قبال شهروندان است.

حق تأمین اجتماعی:

اصل ۲۹ قانون اساسی تأمین اجتماعی را حق همگانی می‌داند و در بیماری، بیکاری، ازکارافتادگی، سالمندی و حوادث نباید افراد بدون حمایت رها شوند.

حق امنیت:

مردم حق دارند جان، مال و کرامتشان در امنیت باشد. امنیت فقط نبود جرم نیست. امنیت یعنی این که مردم بتوانند بدون ترس زندگی کنند، کار کنند و آینده خود را بسازند.

حق برخورداری از قانون برابر:

اگر دو نفر در برابر قانون قرار می‌گیرند نباید قومیت، زبان، مذهب یا جایگاه اجتماعی باعث برخورد متفاوت شود. قانون باید برای همه یکسان اجرا شود.

حق دادخواهی:

اصل ۳۴ قانون اساسی می‌گوید دادخواهی حق مسلم هر فرد است. یعنی اگر حقی از کسی ضایع شد، باید بتواند به مراجع قانونی مراجعه کند و پیگیری کند. اما حالا به مهم‌ترین سؤال می‌رسیم. اگر این حقوق رعایت نشد چه باید کرد؟ آیا شهروند فقط باید سکوت کند؟ خیر.

اینجاست که مفهوم «مطالبه‌گری» مطرح می‌شود.