راهنمای اقدامات ضروری فرد و خانواده پس از بازداشت؛ اهمیت اطلاع‌رسانی درباره وضعیت بازداشت‌شدگان

راهنمای اقدامات ضروری فرد و خانواده پس از بازداشت

• اطلاع رسانی عمومی در مورد وضعیت متهم یا فرد بازداشتی
  در بسیاری از پرونده‌ها، خانواده‌ها از ترس یا به امید آزادی عزیزشان سکوت می‌کنند و از سوی آن‌ها اطلاع رسانی صورت نمی‌گیرد. در پرونده‌های سیاسی- امنیتی که به دلیل اعتراضات یا هر دلیل دیگری در مناطق مختلف به خصوص مناطق اتنیکی و سیستان و بلوچستان باز می‌شوند، باید بگویم که باید اصل بر اطلاع رسانی باشد. به این ترتیب که دستگاه سرکوب و دستگاه امنیتی علاقه‌ای به اطلاع رسانی ندارد و نمی‌خواهد جامعه از وضعیت عزیزانی که بازداشت شده‌اند مطلع شود. می‌خواهد در تاریکی خبری اتفاقات و مسائل مربوط به خودش را به پیش ببرد. به همین دلیل ما در موقعیتی قرار می‌گیریم که باید محاسبه منافع کنیم. اگر وکیل هستیم، منافع موکل را، اگر خانواده هستیم منافع عزیز در بند خودمان را، و اگر فعال اجتماعی-سیاسی هستیم، منافع شخصی را که در معرض این تصمیم و این اطلاع رسانی هست باید در نظر بگیریم و محاسبه کنیم. یعنی در جاهایی که فعالیت‌های ما به طور مشخص وضعیت یک انسان را تحت تاثیر قرار می‌دهند. گاهی حتی فعالیت‌هایمان کمک به گروهی از انسان‌هاست که نمی‌شود به صورت تک تک رضایت گرفت. اما در جایی که پای یک شخص در میان است، رضایت گرفتن از خود شخص گاهی اوقات سخت است مخصوصا وقتی که شخص در بازداشت به سر می‌برد. اما سنجش منافع وی کار خیلی سختی نیست. بنابراین این باید مبتنی بر آن شخص باشد. تصمیمات ما باید بر محور منافع شخص بازداشت شده اعمال شوند. چگونه این منافع را از نظر حقوقی مورد سنجش قرار دهیم؟ اول این که وقتی بازجوها و دستگاه‌های سرکوب، سپاه و اطلاعات سپاه و اطلاعات نیروی انتظامی می‌گویند که اگر اطلاع رسانی کنید، وضعیت فرد بازداشتی سخت‌تر می‌شود، این نشان دهنده آن است که هیچ منفعتی برای سیستم در اطلاع رسانی متصور نیست. و این امتیازی است که منافع شخص متهم را در بر می‌گیرد. یعنی این که اطلاع رسانی به نفع متهم است. دوم این که وقتی اطلاع رسانی صورت می‌گیرد امکان دارد فشارها کاهش پیدا کنند. برای این که افراد در روزهای اول پس از بازداشت ممکن است به شدت تحت شکنجه قرار بگیرند. من خودم موکلی داشتم که وقتی در بازداشت بودند و دنبال کار ایشان رفتم در دادستانی به من می‌گفتند که تا امروز این تعداد وبسایت در مورد موکل شما مطلب منتشر کرده‌اند. یعنی آن‌ها می‌شمارند و حواسشان هست. پس خوب است که این را در روزهای اول در نظر بگیریم. تنها در یک مورد می‌توان با اطمینان گفت که عدم اطلاع‌ رسانی، منجر به آزادی فرد خواهد شد و این در مورد فردی صادق است که با اتهام سنگینی مواجه نیست، شخص شناخته ‌شده‌ای نیست و با اتهامات شدید نیز مواجه نیست. طبیعتا، وقتی فرد با اتهامات شدید مواجه نباشد، احتمال شکنجه و همچنین احتمال بازداشت وی نیز کاهش پیدا می‌کند. اما در مورد افرادی که شناخته ‌شده هستند و با اتهامات سنگین مواجه‌اند و برای مثال متعاقب یک فعالیت بزرگ، بازداشت می‌شوند، طبیعی است که مدت بازداشت آن‌ها طولانی‌تر شود. از این لحاظ، اطلاع‌ رسانی درباره آن‌ها می‌تواند مفید باشد و دستکم به آگاهی جامعه از وضعیت آنان کمک کند؛ تا سیستم سرکوب مراقب باشد که شکنجه‌های وحشتناک انجام ندهد و بداند که این شخص باید از این فضا به سلامت بیرون بیاید. با توجه به اینکه پرونده توجه خبری گرفته است، فشار بر نیروهای سرکوب نیز افزایش پیدا می‌کند. این محاسبات مهم است. اما از همه مهم‌تر این که اگر از همان ابتدا برای تعیین دقیق منافع، با یک وکیل مشورت شود، آن وکیل حتما وکیل حقوق بشری باشد، نه هر وکیلی. چون بعضی از وکلا بسیار عافیت ‌اندیش هستند و از آنجا که می‌خواهند پرونده‌های دیگری را نیز قبول کنند و در معرض ارتباط با دستگاه‌های امنیتی و دادستانی قرار دارند، سعی می‌کنند منافع خودشان را هم لحاظ کنند. منظور از منافع خودشان این است که تا حدی هم چشم به دستگاه داشته باشند. اما وکیل حقوق بشری چنین رویکردی ندارد و برای او منافع شخص اهمیت دارد.
  من خودم زمانی که دفاع می‌کردم، این موضوع را محاسبه می‌کردم که آیا اطلاع‌ رسانی در این مورد کمک می‌کند یا نه. هرجا که اطلاع ‌رسانی کمک می‌کرد، بلافاصله خودم از طریق رسانه‌های داخلی و خارجی اقدام می‌کردم و رسانه‌های داخلی نیز آن مطالب را بازنشر می‌کردند.
  حالا از طریق خانواده‌ها می‌توان در سطح گسترده‌ای این کار را انجام داد. البته مهم است که وقتی اطلاع‌ رسانی انجام می‌شود، مرجعیت اطلاع ‌رسانی را فردی نزدیک به خانواده و شخص بازداشت ‌شده بر عهده بگیرد، نه هر فردی. مطالب دروغ عنوان نشوند، مطالب باید دقیق، کمک ‌کننده و به دور از اغراق باشند و به ‌درستی منتشر شوند.